İnsanlık Tarihinde Kritik bir Dönemece Yaklaşılırken Güneş Etkinliği

Bilimin sınırları nerede başlar ve nerede biter? Bu, zor bir soru. Gözlemsel olguları birleştirip değerlendirmek her zaman mistik düşünceye savrulma riski taşır.

Bilimin temelinde şüphecilik yatar. Buna karşılık şüpheciliğin sınırları doğru tayin edilmezse, her an fizik-ötesi ve doğa üstü inanışlara meyletme olasılığı belirir.

Alexander Chizhevsky, bilim çevrelerinde çok iyi tanınan bir isim değil. 20. yüzyılın başlarında, ilginç araştırmalar yapmış olan Belarus asıllı Chizhevsky, fizyolojist, biyofizikçi, çevrim araştırmacısı, heliobiyolojinin kurucusu, astrobiyolog, historiometri, heliotaraksi, aero-ionification gibi pek çoğumuzun, bazısını ilk kez duyduğu alanlarda çalışmış.

Bu ilginç çalışma alanlarında çarpıcı fikirler üreten Chizhevsky’nin belki de en ilginç araştırması, güneş lekesi çevrimleri üzerine olmuş. Chizhevky, 72 ülkenin tarihinde, M.S. 500 ila 1922 arasında cereyan eden en önemli olayları ve özellikle de kendisini savaş ya da şiddet olarak gösteren gelişmeleri güneş lekesi çevrimleri ile karşılaştırdığında, bu olayların %80 gibi önemli bir çoğunluğunun güneş etkinliğinin en yüksek seviyeye ulaştığı 5 yıl boyunca gerçekleştiğini farketmiş. Yaşadığı çağın ve coğrafyanın en önemli olayı olan 1917 Ekim Devrimi’nin tam da 15 no’lu Güneş Lekesi Çevrimi’nin zirvesinde gerçekleşmesi, bilimciyi çalışmalarını daha da ileri götürmeye teşvik etmiş. Böylece Chizhevsky, 11 yıllık bir güneş lekesi çevriminde kitlesel eylemin şu aşamalardan geçerek tamamlandığını ileri sürmüş:

1. Dönem (Yaklaşık 3 yıl, minimum güneş etkinliği) : Barış, ayrışmış kitleler, muhafazakarların seçilmesi, azınlık yönetimleri.

2. Dönem (Yaklaşık 2 yıl, artan güneş etkinliği) : Kitlelerde uyarılmanın artışı, yeni liderlerin yükselişi, yeni düşünceler, statükoya ve seçkinlere muhalefet.

3. Dönem (Yaklaşık 3 yıl, maksimum güneş etkinliği) : Maksimum uyarılma, iktidara liberallerin ve radikallerin seçilmesi, kitlesel gösteriler ve protestolar, isyanlar, devrimler, savaşlar ve artan baskılar.

4. Dönem (Yaklaşık 3 yıl, azalan güneş etkinliği) : Kitlesel uyarılmada azalma, kitlelerin durulması, barış arayışları.

Bu ilginç gözlem ve tezlerin bedeli ağır olmuş. Chizhevsky, ülkesinde o günlerde iktidarda olan Sovyet yönetimi tarafından, “Marksist diyalektiğe aykırı düşüncelere sahip olmak” suçuyla yargılanmış ve tam 30 yıl cezaevinde kalmış.

Michael Wells Mandeville, web sitesindeki özgeçmişe göre, tarih, bilim, ekonomi ve psikoloji konularına ilgi duyan ABD’li bir elektronik teknisyeni. Mandeville’in, Chizhevsky’nin tezinin doğruluğunu test etmek üzere, güneş lekeleri sayısının en yüksek seviyeye çıktığı dönemler için  yaptığı bir çalışmada elde ettiği bulgular oldukça çarpıcı. Özetlemek gerekirse:

Solar Cycle 3: 1777-1779
1776-1783 : Amerikan Devrimi

Solar Cycle 4: 1786-1788
1788-1791 : Fransız Devrimi

Solar Cycle 5: 1803-1805 (100’ün altında, beş seneye yayılmış geniş tepe 1802-1806)
1803-1805 : Napolyon’un Avrupa’yı fethi.

Solar Cycle 6: 1815-1817 (100’ün altı)
1815-1817 : Napolyon’un yenilgiye uğratılması, Almanya, İngiltere ve Sırbistan’da isyanlar, Brezilya, Şili ve Arjantin’in bağımsızlık ilanı.

Solar Cycle 7 : 1829-1831 (100’ün altı)
1828-1832 : Türkiye, Meksika, Belçika, Polonya, Fransa, Britanya ve Virginia’da isyanlar

Solar Cycle 8: 1836-1838
1837-1840 : Çin’de Afyon savaşları, Kanada’da anayasa isyanı, Texas’ın bağımsızlık ilanı.
1837: Bankacılık Krizi.

Solar Cycle 9: 1847-1849
1848-1851 : Polonya, İsviçre, Paris, Viyana, Berlin, Milan, Venedik, Napoli, Prag, Budapeşte, Varşova’da isyan ve devrimler, ABD-Meksika savaşı.

Solar Cycle 10: 1859-1861 (100’ün altı)
1858: ABD’de depresyonun dibi
1861: Amerika’da iç savaşın başlangıcı
1861-1865: Amerikan iç savaşı, Hindistan, İtalya ve Çin’de isyanlar.

Solar Cycle 11: 1869-1871 (Dört seneye yayılan geniş tepe 1869-1872)
1869-1870: Fransa-Prusya savaşı
1869-1872 : Paris devrimci komünü.

Solar Cycle 12: 1882-1884 (100’ün altı)
1883-1886 : ABD’de geniş çaplı grevler, Sudan’da isyan, ilk Hindistan Kongresi’nin toplanması.
1883: ABD’de bir ana depresyon dibi.

Solar Cycle 13: 1892-1894  (100’ün altı)
1893-1895: Zulu isyanı, Küba devrimi

Solar Cycle 14: 1905-1907 (100’ün altı)
1904-1905: Rusya-Japonya savaşı
1905-1908: Rusya’da ilk devrim
1905-1908: Yaygın grevler, Alman madencilerinin devrimi, Türkiye’de 1908 devrimi, Hindistan ve Honduras’ta devrimler.
1907: ABD’de bankacılık krizi ve 1907 paniği.
1908: Kısa süren bir depresyonun dibi.

Solar Cycle 15: 1916-1918 (yaklaşık 100)
1914-1918: Birinci Paylaşım Savaşı
1916-1918: İrlanda ve Hindistan Devrimleri
1917: Rus devrimi
1919: Atomun parçalanması.

Solar Cycle 16: 1927-1929 (Yüzün altında dört seneye yayılan geniş tepe 1926-1929)
1927-1929 : ABD’de borsa çılgınlığı ve çöküş.
1926: Hitler’in cezaevine girişi ve Mein Kampf‘ı yazması.
1927-1931: Hitler ve Mussolini’nin kontrolü ele geçirmesi. Viyana ve Çin’de isyanlar. Kızıl Ordu’nun kurulması, İspanya’da cumhuriyet, Hindistan’da sivil itaatsizlik ve Gandhi hareketi.

Solar Cycle 17: 1936-1938 (dört seneye yayılan geniş tepe 1936-1939)
1936-1939: İspanya iç savaşı, Almanya ve Japonya’nın 2. büyük paylaşım savaşını başlatması.
1937-1940: ABD’de çelik grevleri.

Solar Cycle 18: 1947-1949 (dört seneye yayılan geniş tepe 1947-1950)
1946-1949: Yunan iç savaşı, Hindistan ve Pakistan’da isyanlar, Kızıl Ordu’nun Çin’i işgali, Vietnam devrimi
1948: Gandhi’nin suikasta uğraması. İsrail’in bağımsızlık savaşı.
1950-1953: Kore Savaşı.

Solar Cycle 19: 1956-1958 (Beş seneye yayılan çok geniş bir tepe 1956-1960)
1957-1960: İsrail’in Sina yarımadasını işgali, Macaristan’da ayaklanma, Küba devrimi, ABD’de yurttaşlık hakları hareketinin başlangıcı, Fransa-Cezayir savaşı, Kenya’da Mau Mau isyanı, Irak’ta devrim.
1957: Vietnam savaşının başlangıcı.

Solar Cycle 20: 1967-1969 (Geniş tepe 1967-1970)
1965-1967: Çiçek çocukların hippi hareketini başlatması.
1967-1969: Vietnam savaşının en kanlı aşaması. Çekoslovakya isyanı/Rus işgali. ABD’de isyanlar, İsrail-Arap savaşları, Woodstock.
1968: Martin Luther King ve Kennedy suikastleri, ABD’de savaş karşıtı dev gösteriler.
1969: Aya ayak basılması.

Solar Cycle 21: 1978-1980 ( Beş seneye yayılan geniş tepe 1978-1982)
1979: Three Mile adalarında nükleer sızıntı ve radyasyon tehlikesi.
1979-1982: Polonya’da Solidarność hareketinin başlaması, ABD’de vergi karşıtı hareketinin yükselişi, Reagan’ın başkan seçilmesi, Sovyetler Birliği’nin Afganistan’ı işgali, Falkland savaşı, Sandinistalar’ın isyanı, Zimbabwe’nin bağımsızlığı, ABD’nin Nikaragua kontralarına yardımlarda bulunması, ABD’nin Grenada’yı işgali, Sri Lanka’da Tamil gerillalarının ayaklanması.
1980: İran-Irak savaşı.
1981: Mısır’da Enver Sedat’a suikast.
1982: İsrail’in Lübnan’ı işgali, Falkland savaşları
(Mandeville unutmuş, biz ekleyelim. 1978-1980: Türkiye’de iç savaş boyutlarında anarşi, Çorum ve Maraş katliamları, askeri müdahale. 1979: İran İslam Devrimi)

Solar Cycle 22: 1988-1990 (beş seneye yayılan geniş tepe 1988-1992)
1987-1988: Filistin’de İntifada‘nın başlangıcı, Sovetler Birliği’nin Afganistan’da yenilgisi, Sovyet’lerde çöküşün başlangıcı.
1987: Borsa çöküşü, Kara Pazartesi.
1989: Tiananmen meydanında Çin’li öğrencilerin isyanının tanklarla ezilmesi.
1989: Demir Perde’nin çöküşü.
1989-1992: Glasnost ve Sovyet coğrafyasında komünizmin çöküşü.
1989-1991: Güney Afrika’da Apartheid‘in tasfiyesi. Somali’de iç savaş, Bosna katliamları, Sandinista’ların Nikaragua’da seçimi kaybetmeleri.
1990: Mandela’nın serbest bırakılması, Doğu ve Batı Almanya’nın birleşmesi.
1990: Irak birliklerinin Kuveyt’i işgali.
1991: Birinci körfez savaşı. Yugoslavya’da iç savaş.

Solar Cycle 23: 1999-2001 (Dört seneye yayılan geniş tepe 1999-2002)
1998-2000: Kuzey İrlanda’da barış anlaşması, Endonezya’da Suharto’nun düşüşü, ABD’nin Sırbistan’ı bombalaması, Keşmir sorunu, Hindistan-Pakistan arasında gerilim, Doğu Timor’da ayaklanma, Seattle’daki Dünya Ticaret Örgütü toplantısı düzenlenirken yaygın protesto gösterileri, Hindistan ve Endonezya’da dini isyanlar, Sırbistan’da Miloseviç’in düşürülmesi.
1999: Bütün dünyada Y2K korkuları.
1999: İntifada’nın yeniden başlaması.
2000: Dot.com balonunun patlaması, Nasdaq’ın çöküşü. ABD başkanlık seçiminde hile iddiaları.
2001: İkiz Kulelere saldırı; Terörizme Karşı Savaş’ın başlaması.
2000-2002: Kuzey İrlanda’da barış antlaşmasının durdurulması, DTÖ/IMF/DB’ye karşı dünya çapında yaygın protestolar.
2002-2003: Saddam’ın düşüşü, dünya çapında savaş karşıtı gösteriler.

Madeville’in çalışması böyle. Bu çalışmada güneş lekesi etkinliğinin en yüksek seviyeye çıktığı yıllardaki dramatik gelişmelerin sadece bir kısmı özetlenmiş. Daha yaygın bir çalışma ile başka örnekler de bulunabilir. Diğer taraftan bazı çok dramatik gelişmelerin güneş lekesi zirvelerine denk gelmediği söylenerek bu çalışmaya itiraz da edilebilir. Ancak Mendeville’in örneklendirdiği Chizhevsky’nin tezi bütün olayların değil, gözlemsel veriye göre sadece %80’inin bu dönemlerde olduğunu iddia ediyor.

Bu tez, sadece gözleme dayanıyor ve tarihte yaşanan önemli olayların büyük bir yüzdesinin güneş lekesi çevriminin zirvelerine denk gelmesi de bu gözlemleri yabana atmamak gerektiğini düşündürüyor.

Eğer Chizhevsky’nin tezi bir ön-gözlemse, tarihçilerin sosyonomi disiplini ile beraber, Chizhevsky’nin, ya da benzer bilimcilerin tezlerini de ciddiye alarak tarih kuramlarını yeniden gözden geçirmesi gerekiyor. Bu tip alternatif yaklaşımları görmezden gelmek, klasik tarih anlayışının ortodoksisi içine hapsolmak ve bilimsel şüphecilikten uzaklaşmak anlamına gelecektir.

Şimdi, önümüzde Chizhevsky’nin tezini test edeceğimiz bir dönem var.

SC3

 NASA bilimcileri, 24. güneş çevriminin 2013 ila 2014 arasında zirve yapacağını, bu zirvenin de 100 seviyesinin altında olacağını tahmin ediyor. Eğer zirve 100 seviyesinin çok daha aşağısında gerçekleşirse Maunder Minimum ya da daha iyimser bir yaklaşımla Dalton Minimum‘undakine benzer bir dönem yaşanabilir. Maunder Minimum’unun görüldüğü yıllar, Mini-Buz Çağı olarak biliniyor ve biz bu dönemi, Hollanda’da lale pazarının çöküşü ile İngiltere ve Fransa’da balonun yeniden şiştiği yıllar arasında geçen, Supercycle dereceli büyük bir düzeltme dönemi olarak nitelendiriyoruz. Dalton minimumunun yaşandığı dönem ise, devrimlerle dolu bir dönemdi ve büyük kitlelerin harekete geçtiği önemli bir tarih kesitiydi. Bu dönem, aynı zamanda geçmiş yılların temel paradigmalarının değiştiği, Sanayi Devrimi’nin yükseldiği çağın hemen öncesiydi.

SC4

 24. güneş çevrimi’nin de benzer bir dönem olması kesinlikle şaşırtıcı olmayacaktır. Elliott analizleri Supercycle dereceli bir dönüşün, sosyonomi analizleri bu değişimin sancılarının şimdiden yaşanmaya başladığını gösteriyor. Kondratiev çevrim analizleri plato döneminden deflasyonist çöküş dönemine girilmekte olduğuna işaret ediyor ve Chizhevsky historiometri tezi, 24. güneş çevriminin 3. Dönem’inde, aynı daha önce olduğu gibi, maksimum uyarılma seviyesine gelineceğini gösteriyor.

Ortodoks akademi çevreleri ne kadar görmezden gelirse gelsin, alternatif tarih-ekonomi-finans yaklaşımları önümüzdeki 3-5 senenin insanlık tarihinin en kritik dönemeçlerinden biri olacağına dikkat çekiyor.

Bu makalede yararlanılan kaynaklar:

1. http://www.michaelmandeville.com/earthmonitor/cosmos/solarwind/Sunspot%20Cycles%20&%20Human%20History.pdf
2. http://spaceweather.com/java/sunspot.html
3. http://www.windows2universe.org/sun/activity/sunspot_cycle.html
4. http://solarscience.msfc.nasa.gov/SunspotCycle.shtml
5. http://solarscience.msfc.nasa.gov/predict.shtml
6. http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2009/29may_noaaprediction/


Not:  Bu yazı, 28 Eylül 2010 tarihinde sosyonomi.com’da yayınlandı. Yazının yayınlanmasından bir kaç ay sonra, Arap Baharı olarak isimlendirilen isyanlar ve Mısır, Tunus ve Libya’da eski rejimlerin çöküşü yaşandı. Avrupa borç krizi ağırlaştı, Japonya’da deprem/tsunami/radyoaktif santrali arızaları felaketi yaşandı. Amerika’da başlayan Wall Street’i işgal hareketi büyüdü ve Avrupa’ya yayıldı. Yunanistan, İspanya, İngiltere ve İtalya’da ciddi protesto ve isyan hareketleri oldu. Türkiye’de terör saldırılarının yoğunluğu arttı. Fildişi Sahili’nde iç savaş tırmandı, Sudan bölündü.

Reklamlar

2 thoughts on “İnsanlık Tarihinde Kritik bir Dönemece Yaklaşılırken Güneş Etkinliği”

  1. sn tuncay bey bu değerli paylaşımı bütün herkese açtığınız için öncelikle kendi adıma çok teşekkür ederim..
    yukarıdaki bahsettiğiniz 24.cü güneş çevrimi zirve yaptığında muhtemelen karşılabiceğimiz olaylar;
    ab birliğinin dağılması ve parçalanması,fed sayesinde yaratılan varlık balonun patlayarak amerika ekonomisinin tekrar çöküşe geçmesi, asya ülkeleri ve gelişen piyasalarda ekonomilerin kötüye gitmesi,bankacılık krizleri, ortadoğuda muhtemelen büyük bi savaş ve bunun genele yayılması benim muhtemelen yaşanabilecek kabus senaeyolarımdan bazılarıdır..
    en korktuğum şey ise bütün dünya endekslerinin nikkei endeksinin 1990-2011(40bin-8bin düşüşü) görünümüne bürünmesi..
    eğer nikkeı endeksi bi öncüyse sanırım bu primary c çöküşünden sonra nıkkeı borsası istisna kalmıcak.. başta dow olmak üzere hepimiz nikkei endeksine korele olucaz…
    adamlar bizim çoğu zaman minör-intermediate olarak yaşadığımız ayı piyasasını neredeyse 21 yıldır yaşıyor.. ve orası da artık fibonocci sayı serisi olarak önemli bi aşamaya geldi.. önümüzdeki yıl cumhuriyetimizin kuruluşun 89.cu yıl dönümü.. allahtan 1929 dünya ekonomik buhranının 89.cu yılı 2018 de.. imkbnin de 1985de faliye geçtiği düşünülürse 34.cü yılının 2019a gelmesi ne garip bi tesadüf..

    Beğen

  2. heyecandan tuncay bey yazmışım sn tuncer hocam sizden çok çok özür dilerim..keşke yazdığımız mesajları kısa bi süreliğine de olsa düzeltme imkanı tanısanız..

    Beğen

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s